Longontsteking

Een longontsteking of pneumonie is een infectie van het longweefsel. Daarom noemen we het een infectie van de onderste luchtwegen. De ademhaling gebeurt via de luchtwegen. We onderscheiden bovenste en onderste luchtwegen:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

• De bovenste luchtwegen bestaan uit de neus, de keel en het strottenhoofd (boven de stembanden).
• De onderste luchtwegen bestaan uit de luchtpijp, de luchtpijptakken (bronchiën) en het longweefsel (longblaasjes).

Een verkoudheid en een keelontsteking zijn dus infecties van de bovenste luchtwegen. Een bronchitis en een longontsteking zijn dus infecties van de onderste luchtwegen. Je kan een longontsteking oplopen in het ziekenhuis, maar ook in het dagelijks leven, bijvoorbeeld op school, op het werk of thuis.

 

Oorzaken

Zowel virussen als bacteriën kunnen een longontsteking veroorzaken. Een longontsteking veroorzaakt door bacteriën wordt behandeld met antibiotica. Voor een longontsteking veroorzaakt door een virus bestaat meestal geen oorzakelijke behandeling. Omdat een longontsteking een ernstige aandoening is, wordt bijna elke longontsteking als bacterieel beschouwd (= veroorzaakt door een bacterie) en wordt ze daarom met antibiotica behandeld.

• De meest voorkomende bacteriën die een longontsteking veroorzaken zijn:
  • Streptococcus pneumoniae (‘pneumokok’)
  • Mycoplasma pneumoniae
  • Chlamydia pneumoniae
  • Haemophilus influenzae.
• Het meest voorkomende virus dat een longontsteking kan veroorzaken, is het influenza type A-virus (griepvirus).

Slikpneumonie
Een speciale vorm van longontsteking is een slikpneumonie of aspiratiepneumonie. Daarbij bereiken vreemde stoffen zoals voedsel, drank of braaksel na een verslikking je longen. Daar veroorzaken ze een ontsteking.

Vooral ouderen en mensen met slikproblemen kunnen een slikpneumonie krijgen. In dat geval zal er een evaluatie van de slikfunctie plaatsvinden en worden er aangepaste voedingsadviezen gegeven in samenspraak met de logopediste en diëtiste.

 

Symptomen

De symptomen van een longontsteking en een acute bronchitis zijn zeer gelijkaardig, maar bij een longontsteking zijn ze meestal ernstiger. De meest voorkomende klachten zijn:

• hoesten
• fluimen
• koorts, vaak meer dan 38°C
• kortademigheid
• piepende ademhaling
• pijn op de borst

De klachten kunnen snel (acuut) ontstaan, of de klachten van een reeds bestaande luchtweginfectie kunnen verergeren.

Bij ouderen zijn de symptomen vaak niet zo typisch. Meer dan een derde van de ouderen met een longontsteking heeft bijvoorbeeld geen koorts. Volgende algemene symptomen kunnen veroorzaakt worden door een longontsteking:

• verwardheid
• buikklachten
• algemeen ziek zijn
• verergering van een onderliggende aandoening zoals astma, chronisch obstructieve longziekte (COPD) of diabetes.

Hoe stelt je arts de aandoening vast?
De arts stelt vragen over je klachtenpatroon. Daarnaast kunnen volgende onderzoeken plaatsvinden:

• De arts luistert aandachtig naar de longen met een stethoscoop (longauscultatie).
  • Bij de meeste mensen met een longontsteking is er een fijn gekraak hoorbaar.
  • In sommige gevallen klinken de longen zuiver.
• Bij het vermoeden van een longontsteking, zal er een röntgenfoto van de longen gemaakt worden.
  • Die foto kan de diagnose bevestigen en helpen om het onderscheid te maken tussen een longontsteking en een bronchitis.
  • Bij een beginnende longontsteking is er soms nog niets abnormaals zichtbaar op een röntgenfoto.
• Er kan een bloedafname gebeuren om de ontsteking te beoordelen.
• Opgehoeste fluimen kunnen in het labo onderzocht worden.

Het is niet altijd nodig of mogelijk om te onderzoeken welke bacterie of virus de longontsteking veroorzaakt heeft. Als de arts een longontsteking vermoedt, zal hij breedwerkende antibiotica voorschrijven, ook als de oorzakelijke bacterie (nog) niet bekend is.

 

Wat kan je zelf doen?

Heb je een longontsteking?

• Neem dan voldoende rust. Mogelijk kan je daardoor een tijdje niet gaan werken.
• Stop met roken.
• Drink voldoende water, zeker als je koorts hebt.
• Gebruik liever geen hoestremmers.

Vaccinatie tegen pneumokokken
Je kan je laten vaccineren tegen de meest voorkomende oorzaak van een longontsteking (pneumokokkeninfectie). Dat is aangeraden voor:

• alle kinderen:
  • In België vaccineert Kind en Gezin gratis tegen pneumokokken op de leeftijd van 2, 4 en 12 maanden (zoals aanbevolen door de Hoge Gezondheidsraad).
• volwassenen van 16 tot 85 jaar met een verhoogd risico op een pneumokokkeninfectie door:
  • een verminderde weerstand (bijvoorbeeld mensen die chemotherapie krijgen wegens kanker, of personen met HIV of leukemie)
  • afwezigheid van een (werkzame) milt
  • bepaalde erfelijke vormen van bloedarmoede.
• volwassenen van 50 tot 85 jaar met andere (chronische) aandoeningen en risicofactoren zoals:
  • hart-, long-, lever-, en nierfalen
  • roken en alcoholmisbruik
  • bepaalde erfelijke spierziekten
  • diabetes
• gezonde personen tussen 65 en 85 jaar

Vaccinatie tegen pneumokokken voorkomt echter niet elke longontsteking door pneumokokken. Het zorgt er meestal voor dat de infectie door de pneumokok minder ernstig is en voorkomt daardoor meestal een ziekenhuisopname.

Vaccinatie tegen griep- en coronavirus
Ook het griep- en coronavirus kunnen een longontsteking veroorzaken. Vaccinatie is dan ook ten stelligste aangeraden. Andere preventieve maatregelen die je kan toepassen:

• Stop met roken. Ook passief meeroken vormt een extra risicofactor om een longontsteking te ontwikkelen.
• Heb je een luchtweginfectie? Was dan frequent je handen of ontsmet ze met alcoholgel.
  • De meeste virussen en bacteriën worden overgedragen via fijne druppeltjes.
  • Bij hoesten en niezen kunnen ze op je handen terechtkomen.

 

Behandeling

Antibiotica
Een longontsteking wordt bijna steeds met antibiotica behandeld, tenzij de arts ervan overtuigd is dat de longontsteking enkel en alleen door een virus wordt veroorzaakt. Deze antibiotica worden in het ziekenhuis de eerste dagen meestal via intraveneuze weg gegeven (rechtstreeks in een ader)

Meestal schrijft de arts breedwerkende antibiotica voor gedurende 5 dagen of langer. In sommige gevallen, bijvoorbeeld als je aan andere aandoeningen lijdt of allergisch bent aan penicilline, kiest de arts voor een ander soort antibiotica.

Als je na 2 tot 4 dagen niet beter bent, kan de arts een tweede antibioticum toevoegen aan de behandeling of overschakelen naar een ‘zwaarder’ antibioticum.

Zuurstoftoediening
Bij ernstige kortademigheid en/of een laag zuurstofgehalte in het bloed kan het nodig zijn extra zuurstof toe te dienen via een neusbrilletje of zuurstofmasker.

Kinesitherapie
Om je ademhaling te verbeteren, fluimen beter op te hoesten en je conditie op peil te houden, krijg je tijdens je opname ademhalings- en vaak ook mobilisatieoefeningen. Regelmatig rechtop zitten en bewegen helpt immers om de luchtwegen en longen goed open te zetten en zorgen voor een vlotter herstel.

Onderzoeken
Regelmatig zal er een bloedstaal worden afgenomen en een longfoto worden gemaakt om het verloop van je longontsteking op te volgen. De arts kijkt vooral of de ontstekingstekenen afnemen. Soms wordt er ook besloten een CT-scan van de borstkas te nemen.

 

Controle en herstel

Bij ontslag uit het ziekenhuis krijg je een brief voor de huisarts, een medicatieschema en medicatievoorschrift mee. Na enkele weken kom je op controle bij de longarts. Je krijgt meestal een aanvraag mee om vooraf een longfoto te laten nemen.

Herstellen van een longontsteking duurt vaak lang. Ook als de bacteriën verdwenen zijn, kunnen je klachten nog een hele tijd aanhouden. Vooral klachten van vermoeidheid kunnen soms nog tot meerdere weken of langer blijven bestaan. Om die reden is het belangrijk om de eerste weken voldoende naar jouw eigen lichaam te luisteren: het is enerzijds de bedoeling om traag maar zeker jouw lichamelijke activiteiten te hervatten om conditieverlies tegen te gaan, doch anderzijds dien je ook nog voldoende te rusten. Als je werkt, zal de nood aan en duur van ziekteverlof individueel geëvalueerd worden.

Wanneer er zich na je ontslag uit het ziekenhuis problemen voordoen, dan contacteer je best eerst je huisarts.